Wieczny Tułacz

Marc Chagall, Nad Witebskiem, 1914;
obraz ukazuje Żyda Wiecznego Tułacza;
źródło: http://en.museeduluxembourg.fr/

Niewiele jest narodów, których historia mówi głównie o trwających tysiąclecia wędrówkach w poszukiwaniu ojczyzny i domu. Legenda o Żydzie Wiecznym Tułaczu miała być pierwotnie „legendą o człowieku z Jerozolimy, który grubiańskimi słowami obraził Chrystusa, a według niektórych wersji miał go nawet uderzyć. Winny bluźnierstwa, został skazany na tułacze życie i będzie się błąkać bez wytchnienia aż do Dnia Sądu, nie znajdując spoczynku także po śmierci”[1]. Ów Wieczny Tułacz nosił różne imiona, choć najczęściej nazywano go Ahaswerusem, i był przeważnie bohaterem literatury plebejskiej schyłku średniowiecza, kiedy to przypisywano mu zadziwiające pospólstwo obyczaje (wędruje boso, „nie może spać ani usiedzieć spokojnie na miejscu, a gdy przebywa u kogoś w gościnie, przez całą noc krąży nieustannie wokół stołu”[2]). Ta prosta i niewiarygodna historia jest jednak celną metaforą; los Żyda Wiecznego Tułacza w istocie symbolizuje los narodu, jego prześladowania i dążenie do odzyskania utraconej ojczyzny.

Księgi Wenecji

François Flameng, Aldus Manutius (stoi)
w swojej drukarni w Wenecji;
obraz z: http://www.the-athenaeum.org/

Wyobraźmy sobie księgę wydrukowaną na papierze o barwie kości słoniowej, z odręcznie dopisanymi nagłówkami rozdziałów i z drzeworytowymi ilustracjami. Księgę powstałą w weneckiej drukarni, choćby u Manucjuszów; tam po raz pierwszy w historii typografii zastosowano paginację stron i posługiwano się antykwą, czcionką cenioną za elegancję i szlachetny kształt liter. Księga ta mogłaby też być dziełem Erhardta Ratdolta, który po przybyciu z Augsburga do Wenecji wprowadził we włoskich drukarniach zwyczaj stosowania wyrabianej ze złota złotej farby, erraty oraz karty tytułowej. I byłaby to księga o inicjałach wpisanych w obrazki o treści nawiązującej do nazwy litery. Ta praprababka współczesnych książek miałaby poświadczającą wiek metrykę, czyli umieszczony na końcu kolofon zawierający nazwę oficyny, miejsce i dzienną datę publikacji, a obok oryginalny sygnet drukarski. Byłaby arcydziełem edytorstwa.

Szczęśliwego Nowego Roku!

To był bardzo pracowity rok.

Po pierwsze, domknęłam „Niepokorne”, co uważam za moje największe tegoroczne osiągnięcie, bo powieść „Niepokorne. Judyta” okazała się prawdziwym wyzwaniem. Wbrew pozorom pisanie o bohaterce, do której od początku żywiłam najcieplejsze uczucia, było czasem torturą – nic nie wychodziło tak, jak myślałam, że wyjdzie. Ale udało się, a przy okazji wpadłam na pomysł nowej powieściowej serii, do której właśnie robię dokumentację. Wiem też, o czym chciałabym pisać później, kiedy uporam się z historią mojej nowej ulubionej bohaterki, Any de Campos (jeśli ostatecznie nie nazwę jej inaczej). A ponieważ nie jestem zwolenniczką dalekosiężnych planów i z zasady unikam ich jak ognia, najbardziej cieszy mnie fakt, że nie brakuje mi pomysłów, bo reszta to rzecz drugorzędna.

Siostry Lilit

Lucien Levy-Dhurmer, Eve, 1896;
obraz z: www.pinterest.com

Nie miał Adam, pierwszy z ludzi, szczęścia do kobiet. Choć Bóg uczynił go tak wysokim, że sięgał od ziemi do nieba, i choć obdarował go mądrością przewyższającą mądrość aniołów, chociaż dał mu mowę i niebiańską piękność[1], zdradzały go i nakłaniały do grzechu. Kobieta miała być pomocnicą, dzięki której Adam uprawiałby ziemię, pech jednak chciał, że jego żonom rola ta nie przypadła do gustu.

Silne niezależne

Dante Gabriel Rossetti, "Lucrezia Borgia", 1871;
obraz z: commons.wikimedia.org

Znany z historii i literatury typ kobiety silnej, niezależnej, nawet bezwzględnej i zdolnej do okrucieństwa przeżywa właśnie renesans. Z jakiegoś powodu wolimy czytać o odwadze, determinacji, uporze, bezczelności, tupecie i pewności siebie niż o słabości, choćby najromantyczniejszej i najszlachetniejszej. Bohaterki współczesnej literatury popularnej i w ogóle popkultury zdolne są przenosić góry, radzą sobie w najdziwniejszych sytuacjach, podróże w czasie to dla nich betka, o lęku, zagubieniu, niepewności, łzach przypominają sobie jakby mimochodem, ich język woła o pomstę do nieba (szokująca gloryfikacja wulgarności), a swoboda seksualna bije na głowę wyuzdanie dawnych kurtyzan – i nikt nie protestuje, bo im mroczniej i dosadniej, tym lepiej.